Joga Rozwój Duchowy Tantra Magia Zdrowie Mantra Jantra Mudra Medytacja Ezoteryka
Himawanti Sampradaya Joga Europa
Tantra JogaBractwoDuchowośćMistrz DuchowyAjurwedaRepresjeAlbumBlog HLinkiKontakt
Havamal - Pieśń Najwyższego
Ciemna Przemiana
Fiskalism - System podatkowy jako pasożytnictwo państwa

Duchowość

 

 

Daivam (spolszcz. Daiwam) to duchowość, rozwój duchowy człowieka, twórczość inspirowana, natchnienie, intuicja, rozwój trzeciego oka, postrzeganie światów nadzmysłowych, anioły, cuda...

Czym jest duchowość i rozwój duchowy

Duchowość to pojęcie wieloznaczne związane z rozwojem duchowym, które jest kojarzone albo z działaniem sił nadnaturalnych, albo ze szczególnym – często z wartościującym epitetem „wyższy” – wymiarem psychiki. Duchowość może też być pojmowana w sposób łączący powyższe dwa sposoby, traktując wymiar duchowy jako należący do sfery nadnaturalnej. 

 

Poważna literatura na temat duchowości odzwierciedla głównie trzy, jak dotąd trudne do oddzielenia, obszary refleksji, badań i praktyki: teozoficzny, filozoficzny i psychologiczny (Grzegorczykowa, 2006). Podejście teozoficzne (teologiczne) podkreśla nadnaturalną istotę duchowości i zaleca połączenie z pewnym bytem (Bóg, Wszechświat, drugie życie, eschatologia), podejście filozoficzne koncentruje się na dochodzeniach na temat natury „ducha” jako podłoża duchowości, podejście psychologiczne akcentuje jej subiektywny charakter (doświadczenie duchowe). 

 

Częstym elementem doświadczeń duchowych jest mistyka i hermetyzm, mistycyzm, gnoza, ezoteryzm i okultyzm, przejawiający się w postaci różnych stanów zmienionej świadomości. Owoce mistycyzmu, czyli ezoteryki, okultyzmu to m. in. wyższy poziom rozwoju wewnętrznego, specyficzna twórczość (mistyka) oraz rozmaite, niekiedy zdumiewające, dokonania. Jak to określił Bernard Spilka (1993), niejasna (ang. fuzzy) terminologia dotycząca duchowości powoduje, że nie sposób podać satysfakcjonującej definicji ani nawet zakresu znaczeniowego duchowości. Podjęcie takiego wyzwania jest jednak konieczne, m. in., z powodu rosnącego zainteresowania tym zjawiskiem i liczby badań nad nim. 

 

Duchowość to obszar ludzkiego ponadnaturalnego doświadczenia eksplorowany przez liczne szkoły duchowego rozwoju oraz duchowego uzdrawiania. Przez wieki w Europie wyznaczano grupy i instancje, zwykle bractwa tajemne, które miały ściśle określony dostęp do duchowości, do praktyk duchowych. Na przykład w średniowieczu zabraniano jednostce czytać pismo święte w samotności i w języku narodowym, a Kościół ludzi czytających Biblię torturował, więził i palił na stosach. (Pierre de Sicile) Psychologia duchowości jest dziedziną stosowaną. Badania naukowe w tym zakresie służą wyjaśnieniu zjawiska duchowości jedynie w tym stopniu, w jakim jest to potrzebne dla lepszego stosowania tych praktyk w utylitarnym celu psychoterapii duchowej, transpersonalnej. 

 

Istnieje rozróżnienie na duchowość powiązaną z religią i duchowość mniej lub bardziej niezależną od religii. Rosnącą niezależność pojmowania duchowości D. M. Wulff (1999) przypisuje procesowi reifikacji religii. Jak wskazują badania (np. Roof, 1993), termin "religia" często kojarzy się z instytucjonalnie wpajanym systemem przekonań, praktyk, który wymaga akceptacji ortodoksji, a jednocześnie czyni osobę religijną bardziej podatną na wpływy autorytetów konserwatywnych, prawicowych, narodowych. 

 

Zwolennicy duchowości w znaczeniu drugim (czasem określanej mianem "religii niedoktrynalnej") akceptują mnogość "duchowych metod rozwoju" na Ścieżce Niebios i brak jednej prawdy obiektywnej w mistycyzmie. Podkreślają, że każdy musi znaleźć własną, najlepszą dla niego metodę rozwoju duchowego. Postawa ta nie jest sprzeczna z religijnością, jednak wiąże się wtedy z wiarą bardziej osobistą, mniej dogmatyczną, otwartą na inne religijne i niereligijne poglądy (por. Socha, 2000). Duchowość może być rozumiana jako wewnętrzne pogłębienie treści wierzeń i przekazu religijnego (Gadacz, Milerski, 2001). Można ją także ujmować jako bardziej świadome przyjęcie uwznioślającego doświadczenia religijnego. 

 

Duchowość i filozofia indyjska

Filozofia indyjska – filozofia uprawiana na subkontynencie indyjskim oraz na obszarach, w których zaznaczyły się indyjskie wpływy kulturowe (jak Azja Środkowa, Tybet, Indonezja, Indochiny, Pakistan). Powstała niezależnie od filozofii europejskiej i od filozofii chińskiej, chociaż mocno wpływała na te systemy. Jest ściśle związana z religiami indyjskimi, zwłaszcza z wedyzmem, braminizmem, hinduizmem, buddyzmem i dżinizmem. Generalnie wyróżnia się dziewięć szkół filozofii indyjskiej: sześć ortodoksyjnych, czyli hinduistycznych (astika): wedanta, mimamsa, sankhja, joga, njaja i waiśeszika oraz trzy nieortodoksyjne (nastika): buddyzm, dżinizm i lokajata. Podział ten nie obejmuje jednak niektórych szkół ani nurtów. 

 

Historia filozofii i duchowości indyjskiej rozpoczęła się wraz z rozkwitem kultury aryjskiej i spisaniem świętych ksiąg hinduizmu. Szkoły filozofii hinduistycznej istniały według wierzeń hinduistów od dawna. Ich rozwój jednak nastąpił od siódmego i szóstego tysiąclecia p.e.ch. Wówczas powstały systemu nieortodoksyjne, opozycyjne wobec Wed. Konkurencja owych nurtów z hinduizmem doprowadziła do rozkwitu szkół ortodoksyjnych. W szkołach tych refleksja filozoficzna koncentrowała się wokół komentowania tekstu klasycznego, autorstwa założyciela szkoły, oraz dysput z przedstawicielami innych nurtów myśli. 

 

Około ósmego wieku e.ch., głównie za sprawą Adi Śankary i Kumarili, buddyzm w Indiach zanikł prawie w całości, a inne systemy nieortodoksyjne znacznie podupadły. Powstrzymany został rozpad hinduizmu, powodowany częściowo przez filozofię nieortodoksyjną, a dominującym nurtem stała się wedanta. W średniowieczu drugiego milenium ery chrześcijańskiej rozwijała się bujnie wedanta i powstały w jej obrębie liczne nurty komentujące święte teksty tego systemu. Współczesna filozofia indyjska również jest przeważnie wedantyjska, co oznacza uprawianie duchowości wedantyjskiej. 

 

Od czasów starożytnych filozofia o silnych wpływach indyjskich była też rozwijana w Tybecie, Indonezji, Malajach, Sri Lance, Birmie i innych państwach Półwyspu Indochińskiego. Od chwili przybycia do Chin pierwszych buddyjskich misjonarzy (tj. ok. II w. p.e.ch.), indyjskie koncepcje filozoficzne – głównie buddyjskie – wpływały na życie umysłowe Państwa Środka, a za jego pośrednictwem także na Koreę i Japonię. Od końca osiemnastego wieku myśl indyjska zaczęła ponownie mocniej oddziaływać na Zachód,a jej pierwszy wpływ zaczął się wraz z pojawieniem buddyjskich terapeutos w IV-I wieku w Grecji, potem zaś napływ mitraizmu i manicheizmu. 


 

Duchowość śiwaicka 

Śiwaizm to jeden z czterech głównych nurtów duchowości hinduizmu (obok wisznuizmu, śaktyzmu i smartyzmu). Według śiwaitów Bogiem jedynym, Brahmanem jest miłosierny Śiwa, rozumiany jako tożsamy z wszechobecnym, wszechmocnym, Brahmanem. Śiwaizm wykształcił sześć głównych szkół: paśupatowie, kalamukhowie, kapalikowie, śiwaizm kaszmirski, śiwaizm tamilski i lingajaci. Do dziś istnieją liczniej tylko trzy ostatnie. Śiwaizm kaszmirski to system monistyczny, mający wiele podobieństw do Adwajta Wedanty. Śiwaici kaszmirski wierzą, że świat jest nierealny i że jedynym celem jego istnienie jest umożliwienie Atmanowi (Duszy) poznania natury Brahmana Boga. Według nauk śiwaizmu kaszmirskiego moksza (zbawienie) polega na nagłym rozpoznaniu prawdziwej natury Boga. Śiwaizm kaszmirski rozpatruje świat jako emanację wibracji (spanda). 

 

Śiwaizm tamilski głosi pluralizm i monoteizm. Uważa Boga (Śiwa), dusze i wszechświat za trzy różne byty. Śiwaici tamilscy kładą nacisk na oddanie Śiwa Bogu, rozumianego jako kochający, pełen szczęścia bezforemny Bóg, Brahman. Najwyższy stan duchowy to według tej szkoły przebywanie w jedności z Śiwą, trzeba jednak pamiętać, że koncept ten jest nieco różny od zespolenia z Bogiem, o którym mówi np. adwajta wedanta. Szkołę lingajatów założył Basawa w dwunastym wieku. Jego filozofia koncentruje się głównie na praktykach rytualnych i społecznych niż na teologii, która stanowi rodzaj monizmu zmodyfikowanego, podobnie jak wiśisztadwajta Ramanudźy. Basawa odrzucił całkowicie kult świętych wizerunków, kult świątynny, pielgrzymki, system kastowy, zwyczaj zawierania małżeństwa przez młodzież, autorytet Wed i braminów, ustanawiając nowe kapłaństwo - dżangama. Jedynym czczonym przez lingajatów wizerunkiem jest lingam - symbol Śiwa Boga. Każdy lingajat ma obowiązek nieustannego noszenia go przy sobie. Tym bardziej, że lingam jest materializowany w cudowny sposób przez żyjącego mistrza z odpowiednimi zdolnościami. 

 


 

Duchowość jako praktyka życia  

Duchowość praktyczna to dziedzina praktyk zmierzających do „uduchowienia” i (lub) wejścia w bezpośredni kontakt z będącą przedmiotem wiary sferą nadprzyrodzoną. Zwykle są to praktyki mistyczne lub ekstatyczne, choć także mniej intensywnie przeżywane, jak modlitwa indywidualna i zbiorowa, medytacja, koncentracja, czytanie tekstów (m.in. napisanych przez bezpośrednich „świadków transcendencji”, ale także np. poezji), słuchanie muzyki, oglądanie dzieł sztuki, kontemplowanie piękna przyrody, służą pobudzaniu duchowej strony człowieka. Jak widać, praktyki te występują w tradycjach religijnych i poza nimi, chociaż wywodzą się z dawnych religii. 

 

Nazwy praktyk „duchowego życia” czy „duchowego rozwoju” w tradycjach religijnych pochodzą od nazw religii –  "duchowość wedyjska", "duchowość hinduistyczna", „duchowość chrześcijańska” (np. Górski, 1986), „duchowość buddyjska”, „duchowość taoistyczna” – lub (w przypadku chrześcijaństwa) od konkretnych form mistycyzmu – „duchowość ignacjańska”, „duchowość metodystyczna”, „duchowość zielonoświątkowa”. 

 

Sfera działania duchów lub „duchowy”, pozazmysłowy wymiar rzeczywistości – inaczej „spirytualizm”. Jest to tradycyjnie dziedzina zainteresowań parapsychologii, jednak podejmowane są nieustanne wysiłki polegające na stosowaniu osiągnięć różnych dziedzin nauki: psychologii, fizyki, biologii i medycyny (np. neurologia, fizjologia) w celu wyjaśnienia rozlicznych zjawisk Ψ (psi): spirytyzmu, jasnowidzenia, telekinezy, telepatii, okultyzmu, magii i czarów, itd. Psychologia zdaje się odgrywać w tym gronie rolę marginalną; podobnie jak w odniesieniu do magii i czarów odwołuje się do zjawisk sugestii, placebo czy hipnozy. 

 

Drugą cechą duchowości rozumianej jako praktyki służące integracji z transcendencją jest nieomal zamienne traktowanie terminów „duchowość” i „religijność”. Powstanie psychologii religii wiąże się z potoczną zamiennością tych terminów. W. James ([1902]2001, s. 29 i nast.) uważał, że „religia” to wyłącznie wewnętrzne religijne, w tym mistyczne, doświadczenia. Tak obecnie jest najczęściej rozumiana duchowość (np. Fallot, 1998), a termin „religia” – po polsku z dodatkiem „indywidualna” lub po prostu „religijność” – odnosi się do przekonań, przeżyć i zachowań związanych z konkretną tradycją i religijną instytucją. Religijność jest tu pojęciem bardziej socjologicznym niż psychologicznym. 

 

Współczesna kultura zachodnia zdaje się – przynajmniej w części działań podejmowanych w kontekście duchowości – ignorować zasadniczy, transcendentny, i to w sensie dosłownym, czyli zorientowany na boskość, cel religijnych praktyk duchowych. Celem staje się stymulacja rozwoju człowieka, począwszy od zadań „mniej ambitnych”, takich jak redukcja stresu, relaksacja, wypracowanie bardziej obiektywnego oglądu rzeczywistości, po „cele ostateczne”: doskonałość charakteru, umiejętność pokonywania skrajnych warunków fizycznych i obciążeń psychicznych, dowolnego osiągania zmienionych stanów świadomości, osiągania poczucia szczęścia, itd. 

 


 

 

Duchowość jako nadnaturalna
i naturalna właściwość człowieka 
 

Wrodzona, dana człowiekowi przez Boga, Naturę lub inną potęgę nadprzyrodzoną, „istotowa” właściwość, czyniąca z człowieka byt przekraczający materialną, cielesną i przemijającą jego stronę. W tym sensie duchowa, nadprzyrodzona natura człowieka jest pierwotna w stosunku do jego natury „przyrodzonej”. Wyposażenie to, w tradycjach religijnych cywilizacji zachodniej nazywa się „duszą” i jest wieczne – wstępuje w ciało nadając mu charakter „osoby” i opuszcza je po jego śmierci. Całkowicie analogiczne jest hinduskie pojęcie atmana, gdyż atman do dusza, jaźń istoty żywej. Dusza należy do świata zewnętrznego w stosunku do ciała człowieka i materialnej rzeczywistości, której to ciało jest częścią (por. Drwięga 2002). Transcendencja rozumiana jest w tym przypadku rzeczownikowo (jako byt, ontologicznie). Pojęcia „duchowość jako nadprzyrodzona istota człowieka”, „dusza” i „duch” są powiązane, nie tylko etymologicznie. Słowa takie jak „duch (spirytyzm)” i „dusza" pochodzą od słowa „dech”, które w zdroworozsądkowy sposób wiązano z istotą życia. 

 

Pojęcia określające transcendencję jako byt odsyłają do mitów, religii i metafizyki. Częsty jest pogląd, że ani nauki przyrodnicze, ani psychologia nie mogą pomóc w ich poznaniu, a w szczególności rozstrzygać o ich istnieniu, może jedynie weryfikować treści i funkcje ich doświadczania. „Rzeczownikowe”, ontologiczne pojmowanie duchowości zawiera kontrowersję prowadzącą do sporów światopoglądowych, filozoficznych i religijnych (por. Grzegorczyk, Sójka i Koschany, 2006). Kontrowersja ta istnieje także w psychologii; np. antynaturalistyczna perspektywa rozumienia duchowości uznaje duchowość za odrębny (oprócz biologicznego i psychicznego) wymiar osoby (Romanowska-Łakomy, 1996). Perspektywa naturalistyczna - jak dotąd mało interesująca się duchowością - odrzuca tę przesłankę jako niesprawdzalną. W odniesieniu do religii nosi ono nazwę zasady wyłączania transcendencji, sformułowanej w roku 1903 przez Theodora Flournoya (por. Wulff, 1999, s. 53).

 

Naturalna, biologiczna właściwość gatunku homo sapiens, a w jakimś zalążkowym stopniu może i innych gatunków. Właściwość ta może być rozumiana jako zdolność poznawcza i (lub) adaptacyjna, czego przykładem są koncepcje inteligencji duchowej i sposobów jej doskonalenia (np. Emmons 2000; Zohar i Marshall 2000). W przypadku tak rozumianej duchowości transcendencja występuje w znaczeniu czasownikowym: jako proces lub akt transcendowania (przekraczania granic lub ograniczeń). 

 

Badacze zorientowani ewolucyjnie lub socjobiologicznie przyjmują, że duchowość wynika z istnienia elementarnej zdolności gatunkowej, dzięki której gatunek homo sapiens nie tylko przetrwał w walce o byt, ale także zdominował świat przyrody. Zwykle zdolność ta dotyczy świadomości, tak jak w koncepcji Davida Haya (1994), gdzie przybiera formę tzw. świadomości relacyjnej. Pojawia się ona w rozwoju jeszcze przed uzyskaniem przez dziecko kompetencji językowej umożliwiającej jej identyfikację (np. jako zdolność daną przez Boga). Ten sposób rozumienia duchowości tylko częściowo podlega naukowej weryfikacji. Nie można dowieść empirycznie, że inteligencja duchowa czy relacyjna świadomość są pierwotne wobec innych zdolności lub umiejętności. 

 

Jeszcze innym sposobem identyfikacji „naturalnej” duchowości jest poszukiwanie jej „ośrodka” w mózgu ludzkim. Pojawiła się neuroteologia, dziedzina zajmująca się czymś w rodzaju szukania dowodu istnienia Boga w materiale z badań, szczególnie za pomocą urządzeń do obrazowania jego aktywności, takich jak pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa (PET) oraz tomografia emisyjna pojedynczych fotonów - SPECT. Poszukiwania oparte są na założeniu, iż istnienie Boga czy jakiejkolwiek formy transcendencji można naukowo udowodnić. Mówi się już o odkryciu „ośrodka Boga”, jednak miejsce doznawania czegoś nie oznacza, że w tym miejscu jedynie to coś istnieje (ang. God spot) (MacLennan, 2002). Ośrodek wzroku pracujący w mózgu jedynie odzwierciedla widzianą oczyma rzeczywistość. Podobnie doświadczenia Boga odzwierciedla "ośrodek Boga" w mózgu, dzięki czemu pamiętamy tego, co umysłem doświadczamy w wyzszym, duchowym wymiarze bytu realnie. 

 


 

 

Duchowość a twórczość 

Wielu naukowców twierdziło, że tylko osoby znajdujące się na wyższym poziomie rozwoju duchowego, mogą być twórcze. Jednak relacja między twórczością a duchowością rozumiana była w różny sposób. Abraham Maslow wnioskował, że tylko osoby, które samorealizują się są osobami twórczymi. Do twórczości zaliczał on nie tylko wytwory artystów czy naukowców. Dla Maslowa twórczy mógł być zarówno wytwór (np. wiersz, rysunek), ale i proces, postawa, czynność oraz osoba (cecha charakteru). Według Maslowa osoby twórcze charakteryzują się:

 

- specjalnym rodzajem percepcji - dostrzegają w rzeczach czy zjawiskach to, co nowe, konkretne, nieprzetworzone, jednostkowe jak również to, co ogólne, abstrakcyjne, uporządkowane, skategoryzowane

 

- spontanicznością i wysoką ekspresją własnych emocji – posiadają zdolność do swobodnego wyrażania myśli i impulsów bez tłumienia ich i zważania na możliwość negatywnej oceny przez inne osoby (np. wyśmiania)

 

- wolnością od lęku – lubią to, co nieznane, tajemnicze, zagadkowe

 

- „wtórną naiwnością” – ich twórczość jest podobna do twórczości dzieci (nieskrępowana, spontaniczna, niestereotypowa, pod wpływem chwili)

 

- rozwiązaniem dychotomii – zdolnością łączenia w jedną całość elementów odrębnych, a czasem nawet przeciwstawnych

 

- doznają przeżyć szczytowych – poczucia jedności wewnątrz własnej osoby oraz jedności siebie ze światem

 

Józef Kozielecki twierdził, że twórczość nie jest zjawiskiem elitarnym, ale zjawiskiem dość powszechnym. Według niego źródłem twórczości jest transgresja. Transgresja wynika z potrzeb człowieka: witalnych, społecznych, osobistych. Najważniejszą potrzebą, w kontekście twórczości, jest potrzeba hubrystyczna, czyli: „trwałe dążenie człowieka do potwierdzania i powiększania swojej wartości” (Kozielecki, 1997). Potrzeba ta popycha człowieka do odważnych działań, które zmieniają rzeczywistość. Według tego autora osoby twórcze charakteryzują się:

 

- odwagą – podejmowanie nowych problemów, brak lęku związany z ryzykiem niepowodzenia

 

- wytrwałością – zdobywanie wiedzy przez lata, długotrwała motywacja pomimo doznawanych niepowodzeń, długotrwałe zaangażowanie

 

- w ich działaniu dominują czynności przygotowawcze nad wykonawczymi

 

- odpowiedzialnością – zawodową i moralną za wytwory swojej twórczości

 

Kazimierz Dąbrowski pisał, że osoby twórcze charakteryzuje wysoka pobudliwość (wrażliwość) emocjonalna, wyobrażeniowa i intelektualna, co skłania je do poszukiwania nowych rzeczy, przełamywania schematów. Jednak ta wysoka wrażliwość sprawia, że rzeczywistość dnia codziennego męczy takie osoby i powoduje narastanie napięć oraz konfliktów. Autor ten wykazał, że osoby twórcze są często niedojrzałe psychicznie (myślą i zachowują się jak dzieci) i bardzo często są zaburzone (cierpią na neurozę, depresję, lęki oraz obsesję) z powodu szkodliwych wpływów bezrozumnego otoczenia. Franz Kafka był na pograniczu ciężkiej psychonerwicy i schizofrenii, miał ciężką depresję oraz stany lękowe. Van Gogh przeżywał głębokie stany depresyjne i lękowe, był uważany za schizofrenika i epileptyka. Ludwig van Beethoven często doświadczał stanów psychicznej obsesji. Negatywne stany twórców są związane z niekaceptowaniem ich przez psychopatyczne otoczenie, które nie jest zdolne do wrażliwości na sztukę, nie odbiera uczuć wyższych. 


 

Psychologia i psychoterapia duchowa 

Duchowość jako jedna lub wiele zdolności czy umiejętności staje się obiektem zainteresowania psychologów choćby tylko z powodu jej praktycznej funkcji terapeutycznej, w religijnej i niereligijnej formie (Pargament, 1997) stymulującej rozwój w kierunku osiągnięcia pełnego dobrostanu (Fallot, 1998; Emmons 1999; George, Larson, Koenig i McCullough, 2000). Jest to bez wątpienia zasługujący na uznanie przejaw misji psychologii – niesienia pomocy w przypadku zaburzeń oraz doradztwa w zakresie poprawy jakości życia. Duchowość niesie pomoc ludziom zagubionym w zachodnim świecie. 

 

Konieczność wyodrębnienia psychologii duchowej (spritual psychology) pojawiła się, kiedy niektórzy badacze psychiki ludzkiej za najlepszy sposób poznawania człowieka uznali badania nad zachowaniem zwierząt. Według Johna G. Bennetta (1974), Psychologia duchowa jest opisem człowieka, odzwierciedlającym jego duchową naturę, jednocześnie nie lekceważąc znaczenia jego natury biologicznej. Psychologia duchowa bada człowieka jako całość, częściowo poznając (oraz częściowo nie poznając) za pośrednictwem zwykłych metod obserwacji i analizy. 

 

W Polsce niekwestionowanym autorytetem z dziedziny psychologii i psychoterapii duchowej jest Mohan Ryszard Matuszewski, a szkoleniem i certyfikowaniem ekspertetów z zakresu duchowości i psychologii dcuhowej jest Bractwo Himawanti. Terapie duchowe z zakresu psychoterapii duchowej są bardzo pomocne w służbie ofiarom przemocy domowj, terroru policyjnego, kazirodztwa, pedofilii, gwałtu i podobnych traumach. 

 
(Strona w budowie. Zajrzyj znowu!)


 
Tantra JogaBractwoDuchowośćMistrz DuchowyAjurwedaRepresjeAlbumBlog HLinkiKontakt